Quẻ Từ, Hào Từ & Thập Dực

Ba Tầng Văn Bản Của Kinh Dịch

Kinh Dịch không phải do một người viết. Nó là kết tinh trí tuệ qua ba thế hệ thánh nhân, tạo thành ba tầng văn bản rõ ràng:

Quẻ Từ (卦辞) — Lời Của Văn Vương

Mỗi quẻ trong 64 quẻ đều có một đoạn Quẻ Từ — đây là lời tổng quan, đánh giá tính chất chung của quẻ. Quẻ Từ thường bao gồm:

• Đoán từ: Nguyên (cả), Hanh (thông), Lợi (lợi ích), Trinh (chính bền) — 4 đức tính lớn
• Lời khuyên: nên làm gì, tránh gì trong hoàn cảnh quẻ mô tả

Ví dụ: Quẻ Từ quẻ Thuần Càn (quẻ 1)

Hào Từ (爻辞) — Lời Của Chu Công

Mỗi hào trong quẻ có một đoạn Hào Từ riêng, mô tả chi tiết ý nghĩa của vị trí đó. Hào Dương gọi bằng số Cửu (九 = 9), hào Âm gọi bằng số Lục (六 = 6).

Ví dụ: 6 Hào Từ quẻ Thuần Càn

Thập Dực (十翼) — 10 Cánh Của Khổng Tử

Khổng Tử đọc Kinh Dịch say mê đến nỗi "vi biên tam tuyệt" — ba lần đứt dây buộc sách. Ông viết 10 thiên bình giải gọi là Thập Dực (Mười Cánh), giúp Kinh Dịch "bay cao" từ sách bói toán thành tác phẩm triết học.

Tầm quan trọng của Thập Dực

Trước Khổng Tử, Kinh Dịch chủ yếu dùng để bói toán. Thập Dực đã biến nó thành sách triết học nhân sinh — từ "gieo quẻ xem vận" thành "hiểu quy luật trời đất để sống tốt hơn". Trong đó, Hệ Từ Truyện là thiên quan trọng nhất, chứa nhiều câu nổi tiếng như:

• "Nhất Âm nhất Dương chi vị Đạo" — Một Âm một Dương, đó gọi là Đạo
• "Thiên hành kiện, quân tử dĩ tự cường bất tức" — Trời vận hành mạnh mẽ, người quân tử lấy đó mà tự cường không ngừng